Hipoglisemi nedir?
Hipoglisemi, kandaki glikoz yani kan şekeri düzeyinin normal kabul edilen seviyenin altına düşmesi durumudur. Glikoz, özellikle beyin ve kaslar için temel enerji kaynaklarından biridir. Bu nedenle kan şekeri düştüğünde terleme, titreme, çarpıntı, açlık hissi ve baş dönmesi gibi belirtiler ortaya çıkabilir.
Hipoglisemi çoğunlukla diyabet tedavisi gören kişilerde görülse de diyabeti olmayan kişilerde de gelişebilir. Belirtiler hafif başlayabilir; ancak kan şekeri daha da düştüğünde bilinç bulanıklığı, nöbet veya bilinç kaybı gibi ciddi sonuçlar meydana gelebilir.
Hipoglisemi kaç olunca başlar?
Genellikle kan şekeri seviyesinin 70 mg/dL’nin altına düşmesi hipoglisemi olarak değerlendirilir. Ancak belirtilerin ne zaman başlayacağı kişiden kişiye değişebilir. Uzun süredir yüksek kan şekeriyle yaşayan bazı kişilerde, kan şekeri 70 mg/dL’nin üzerinde olsa bile hipoglisemi benzeri şikâyetler görülebilir.
Kan şekeri düzeyi çok düşük seviyelere ulaştığında tıbbi açıdan daha ciddi bir tablo ortaya çıkar. Özellikle 54 mg/dL’nin altındaki değerler, hızlı müdahale gerektiren klinik açıdan anlamlı hipoglisemi olarak kabul edilir.
| Kan şekeri düzeyi | Genel değerlendirme | Olası durum |
|---|---|---|
| 70 mg/dL’nin üzerinde | Genellikle normal veya kabul edilebilir aralık | Belirti olmayabilir |
| 70 mg/dL’nin altında | Hipoglisemi riski | Titreme, terleme, açlık ve çarpıntı görülebilir |
| 54 mg/dL’nin altında | Klinik açıdan anlamlı hipoglisemi | Bilinç bulanıklığı ve koordinasyon bozukluğu gelişebilir |
| Çok düşük seviyeler | Acil durum | Nöbet, bilinç kaybı ve koma riski oluşabilir |
Hipoglisemi belirtileri nelerdir?
Hipoglisemi belirtileri kan şekeri düşüşünün hızına ve seviyesine göre değişebilir. Bazı kişiler belirtileri erken fark ederken, özellikle sık hipoglisemi yaşayan kişilerde uyarıcı belirtiler daha az hissedilebilir.
Erken dönemde görülen belirtiler
- Şiddetli açlık hissi
- El ve vücutta titreme
- Soğuk terleme
- Çarpıntı veya kalp atışlarında hızlanma
- Baş dönmesi
- Halsizlik ve yorgunluk
- Sinirlilik, huzursuzluk veya kaygı
- Solukluk
- Dudaklarda ve dilde uyuşma
İleri derecede hipoglisemi belirtileri
- Dikkat ve konsantrasyon güçlüğü
- Bulanık veya çift görme
- Konuşma bozukluğu
- Davranış değişiklikleri
- Yürüme ve denge sorunları
- Belirgin bilinç bulanıklığı
- Nöbet geçirme
- Bilinç kaybı
Özellikle diyabet hastalarında ani davranış değişiklikleri, anlamsız konuşma veya çevreye yanıt vermeme hipoglisemi belirtisi olabilir. Böyle bir durumda kişinin kan şekeri mümkünse hemen ölçülmelidir.
Hipoglisemi neden olur?
Hipogliseminin en yaygın nedeni, kan şekerini düşüren ilaçların gereğinden fazla etki göstermesidir. Bunun yanında uzun süre aç kalmak, yoğun egzersiz yapmak veya öğünleri atlamak da kan şekeri düşüklüğüne yol açabilir.
Diyabete bağlı nedenler
- İnsülin dozunun gereğinden fazla olması
- Sülfonilüre grubu gibi bazı diyabet ilaçlarının kullanımı
- İlaç aldıktan sonra öğün atlamak
- Karbonhidrat içeriği düşük veya yetersiz beslenmek
- Her zamankinden daha yoğun egzersiz yapmak
- Alkol kullanmak
- Böbrek veya karaciğer işlevlerinin bozulması
Diyabet dışındaki nedenler
- Uzun süreli açlık
- Aşırı alkol tüketimi
- Yoğun ve uzun süreli fiziksel aktivite
- Karaciğer, böbrek veya kalp hastalıkları
- Böbreküstü bezi ve hipofiz bezi gibi hormonları etkileyen hastalıklar
- Bazı enfeksiyonlar
- Mide ameliyatları sonrası gelişen hızlı boşalma sorunları
- Nadir durumlarda pankreasın fazla insülin üretmesi
- Bazı ilaçların yan etkileri
Reaktif hipoglisemi nedir?
Reaktif hipoglisemi, genellikle yemek yedikten birkaç saat sonra ortaya çıkan kan şekeri düşüklüğüdür. Özellikle yüksek miktarda şeker veya rafine karbonhidrat içeren öğünlerin ardından insülin salınımı artabilir. Bu durum bazı kişilerde kan şekerinin normalden fazla düşmesine neden olabilir.
Reaktif hipoglisemide yemek sonrası titreme, terleme, çarpıntı, ani açlık, halsizlik ve odaklanma güçlüğü görülebilir. Şikâyetlerin tekrarlaması durumunda kan şekeri ölçümleriyle birlikte doktor değerlendirmesi gerekir.
Hipoglisemi sırasında ne yapılmalı?
Bilinci açık ve güvenli şekilde yutkunabilen bir kişide hipoglisemi belirtileri varsa kan şekeri ölçülmelidir. Ölçüm yapılamıyorsa ancak belirtiler belirginse, sağlık profesyonelinin daha önce önerdiği acil müdahale planı uygulanabilir.
Yetişkinlerde ve yutkunabilen çocuklarda genellikle hızlı emilen yaklaşık 15 gram karbonhidrat alınması önerilir. Bu miktar kişiye ve doktorun önerisine göre değişebilir.
- Glukoz tabletleri veya glukoz jeli
- Yaklaşık 150 mililitre meyve suyu veya normal şekerli içecek
- Su ile alınan belirli miktarda toz şeker
- Doktorun önerdiği hızlı etkili karbonhidrat kaynağı
Karbonhidrat alındıktan yaklaşık 15 dakika sonra kan şekeri yeniden kontrol edilir. Değer hâlâ düşükse veya belirtiler devam ediyorsa aynı yaklaşım tekrarlanabilir. Kan şekeri düzeldikten sonra bir sonraki öğüne uzun süre varsa, daha uzun süre enerji sağlayacak bir ara öğün gerekebilir.
Çikolata, kek veya yağ içeriği yüksek yiyecekler hipoglisemiyi düzeltmek için ilk tercih değildir. Yağ, şekerin emilimini yavaşlatabilir. Bu nedenle hızlı emilen karbonhidratlar daha uygun olabilir.
Bilinçsiz kişide hipoglisemi müdahalesi
Bilinç kaybı yaşayan veya güvenli şekilde yutkunamayan kişiye ağızdan yiyecek, içecek ya da şeker verilmemelidir. Bu durum boğulma ve akciğerlere kaçma riskini artırır.
- Hemen 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır.
- Kişi yan yatırılmalı ve solunumu kontrol edilmelidir.
- Varsa ve kullanımı bilen bir yakını bulunuyorsa glukagon uygulanmalıdır.
- Kişi kendine gelmeden ağızdan herhangi bir şey verilmemelidir.
- Nöbet geçiriyorsa ağzına kaşık, parmak veya başka bir nesne sokulmamalıdır.
Hipoglisemi tanısı nasıl konur?
Tanı koyulurken yalnızca belirtiler değil, kan şekeri ölçümü ve belirtilerin kan şekeri yükseldiğinde düzelip düzelmediği de değerlendirilir. Doktor, hipogliseminin nedenini araştırmak için kişinin beslenme düzenini, kullandığı ilaçları, egzersiz alışkanlıklarını ve mevcut hastalıklarını sorgulayabilir.
Gerekli durumlarda açlık kan şekeri, insülin ve ilgili hormon testleri, karaciğer ve böbrek fonksiyon testleri, uzun süreli glikoz takibi veya kontrollü gözlem yapılabilir. Tekrarlayan ve nedeni açıklanamayan hipoglisemiler mutlaka hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Hipoglisemi nasıl önlenir?
Hipoglisemiyi önlemek için en önemli adım, kan şekeri düşüklüğünü tetikleyen nedenleri belirlemektir. Diyabet tedavisi gören kişiler ilaç ve insülin dozlarını doktor önerisi olmadan değiştirmemelidir.
- Öğünleri atlamamaya ve düzenli beslenmeye dikkat edin.
- Egzersiz öncesi ve sonrasında kan şekerinizi kontrol edin.
- Yoğun egzersiz yapıyorsanız yanınızda hızlı etkili karbonhidrat bulundurun.
- Alkol kullanıyorsanız aç karnına alkol tüketmeyin.
- Kan şekeri ölçüm sonuçlarınızı ve yaşadığınız belirtileri kaydedin.
- Yakınlarınızı hipoglisemi belirtileri ve acil müdahale konusunda bilgilendirin.
- Doktorunuz uygun görürse sürekli glikoz ölçüm sistemlerinden yararlanın.
- İnsülin veya diyabet ilaçlarının dozunu kendi kararınızla değiştirmeyin.
Gece hipoglisemisi nedir?
Gece hipoglisemisi, uyku sırasında kan şekeri seviyesinin düşmesidir. Kişi uykuda olduğu için belirtileri fark etmeyebilir. Sabah baş ağrısı, aşırı terleme, huzursuz uyku, kabus görme, yorgun kalkma veya çarşafların terden ıslanması gece hipoglisemisinin işaretleri olabilir.
Gece tekrarlayan kan şekeri düşüklüklerinde insülin veya ilaç dozları, akşam öğünü, egzersiz zamanı ve diğer sağlık sorunları doktor tarafından değerlendirilmelidir.
Hipoglisemi ile hiperglisemi arasındaki fark nedir?
Hipoglisemi kan şekerinin düşmesi, hiperglisemi ise kan şekerinin yükselmesi anlamına gelir. Her iki durumun belirtileri birbirine benzeyebileceği için mümkün olduğunda kan şekeri ölçümü yapılması önemlidir.
| Özellik | Hipoglisemi | Hiperglisemi |
|---|---|---|
| Kan şekeri durumu | Düşüktür | Yüksektir |
| Yaygın belirtiler | Titreme, terleme, açlık, çarpıntı | Susama, sık idrara çıkma, ağız kuruluğu |
| Başlangıç | Çoğunlukla hızlı olabilir | Yavaş veya kademeli gelişebilir |
| Acil risk | Bilinç kaybı ve nöbet | Şiddetli susuzluk, ketoasidoz ve bilinç değişikliği |
Ne zaman doktora başvurulmalı?
Tekrarlayan, nedeni bilinmeyen veya şiddetli hipoglisemi ataklarında doktora başvurulmalıdır. Bilinç kaybı, nöbet, ciddi bilinç bulanıklığı, yutkunamama veya müdahaleye rağmen düzelmeyen kan şekeri düşüklüğü acil değerlendirme gerektirir.
Hipoglisemi belirtileri yaşadığınızı düşünüyorsanız özellikle diyabet ilacı veya insülin kullanıyorsanız tedavinizi kendi kendinize değiştirmeyin. Doğru tanı ve kişiye uygun tedavi için aile hekiminiz, dahiliye uzmanı veya endokrinoloji uzmanından destek alın.
Sonuç
Hipoglisemi, kan şekerinin genellikle 70 mg/dL’nin altına düşmesiyle ortaya çıkan ve hızlı müdahale gerektirebilen bir durumdur. Terleme, titreme, açlık, çarpıntı ve baş dönmesi erken belirtiler arasında yer alır. Bilinç açıkken hızlı emilen karbonhidratlar yardımcı olabilir; ancak bilinçsiz kişiye ağızdan hiçbir şey verilmemelidir. Sık tekrarlayan veya şiddetli hipoglisemi ataklarının altında yatan neden mutlaka bir sağlık profesyoneli tarafından araştırılmalıdır.
